Bohaterscy obrońcy polskości
W Przemyślu pod hasłem „Wierni Polsce – tak jak oni kiedyś, tak my dzisiaj” odbył się Marsz Pamięci Orląt – uczniów – bohaterów walk w obronie miasta z 1918 r. Wzięło w nim udział kilka tysięcy mieszkańców Przemyśla, głównie młodych ludzi.
W ostatnich dniach października 1918 r. Przemyśl był świadkiem upadku monarchii austro-węgierskiej. Po 146 latach niewoli pojawiła się nadzieja na odrodzenie Najjaśniejszej Rzeczypospolitej. W rozpadzie cesarstwa austro-węgierskiego szansę na powstanie niepodległego państwa ukraińskiego upatrywali też ukraińscy działacze narodowi. W listopadzie 1918 r. zacięte walki toczyły się we Lwowie, ale także w Przemyślu, gdzie do walki między Polakami a Ukraińcami aktywnie włączyła się młodzież szkolna. Z bronią w ręku starali się odbić część miasta zajętą przez Ukraińców. Wśród „Orląt Przemyskich” byli kilkunastoletni chłopcy – uczniowie miejscowych szkół gimnazjalnych, a także harcerze, którzy swoje marzenia chcieli realizować w wolnej Polsce. Te dzieci w wieku 9-10, 14-15, do 18 lat, pełniły rolę kurierów, zajmowały dawne poaustriackie koszary, magazyny wojskowe czy urzędy. Choć odparły ataki, to wielu z nich zapłaciło najwyższą cenę.
Kiedy w grudniu Ukraińcy po raz drugi usiłowali przejąć Przemyśl, Orlęta znów stawiły opór. Do historii przeszła Bitwa pod Niżankowicami z 13 grudnia 1918 r., stając się symbolem męstwa młodych obrońców. Wśród poległych w walkach o Przemyśl 98 lat temu byli m.in.: uczeń I Gimnazjum Mietek Bitmar, harcerz ppor. Władysław Kramarz oraz młoda sanitariuszka Irena Benschówna, która stała się symbolem bohaterstwa i odwagi przemyskiej młodzieży. Na jej grobie umieszczono napis „Ducha oddałam Bogu, a życie Ojczyźnie”. Ponadto śmierć ponieśli: Tadeusz Durkacz, Józef i Tadeusz Kędzierscy, Wacław Motyka, Stanisław Osostowicz, Ferdynand Nowak, Mieczysław Zaleszczyk oraz Władysław Ryż.
Sobotni Marsz Pamięci Orląt Przemyskich i Lwowskich miał na celu oddanie czci bohaterskiej młodzieży i przypomnienie nie dość wystarczająco znanej poza Przemyślem historii z 1918 r. Okazuje się, że wiedza o „Orlętach Przemyskich” jest stosunkowo niewielka w porównaniu chociażby z informacjami o „Orlętach Lwowskich”. Tymczasem wiele Orląt z Przemyśla – po wyswobodzeniu swego rodzinnego miasta z rąk ukraińskich – brało udział w walkach w obronie Lwowa. „Orlęta Przemyskie” są bohaterami i patronami Hufca ZHP Ziemi Przemyskiej. Uroczystości rocznicowe w Przemyślu rozpoczęła Msza św. w intencji Ojczyzny w bazylice archikatedralnej. Następnie władze miasta, kilka tysięcy mieszkańców, głównie ludzi młodych, m.in. harcerze, Strzelcy, przedstawiciele środowisk narodowych, przeszło ulicami Przemyśla na drugą stronę Sanu, przed pomnik „Przemyskich Orląt”, gdzie odbyły się uroczystości patriotyczne oraz Apel Poległych. Uroczystościom towarzyszył Bieg Pamięci Orląt Przemyskich i Lwowskich. Honorowy patronat nad Marszem Pamięci Orląt Przemyskich i Lwowskich objął m.in. rzeszowski Oddział Instytutu Pamięci Narodowej.
Mariusz Kamieniecki
