Lublin: IPN rozpoczął ekshumacje na cmentarzu przy ul. Unickiej

Prace ekshumacyjne na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie rozpoczęli prokuratorzy z Instytutu Pamięci Narodowej. W bezimiennych grobach chowano tu działaczy podziemia antykomunistycznego, zamordowanych w latach 1944-1956.

Informację o prowadzonych pracach ekshumacyjnych potwierdziła asystentka prasowa lubelskiego IPN Agata Fijuth.

– Ze względu na dobro prowadzonego śledztwa prokuratorzy na razie nie podają żadnych szczegółów sprawy – powiedziała.

Dodała, że IPN poinformuje o wynikach prowadzonych prac.

Na cmentarzu przy ul. Unickiej pochowane są ciała osób skazanych na śmierć za działalność niepodległościową i antykomunistyczną, których wyroki wykonywano na Zamku Lubelskim w latach 1944-1954 r. Zwłoki tych ludzi, zabijanych strzałem w tył głowy, zakopywano na cmentarzu nocą, w nieoznaczonych zbiorowych mogiłach. Znajdują się też prawdopodobnie groby innych działaczy podziemia niepodległościowego, na których w różnych miejscach wykonywano wyroki w latach 50. ub. wieku.

Ofiary reżimu komunistycznego, uśmiercone w więzieniu na Zamku Lubelskim w latach 1944-1954, upamiętnia Pomnik-Mogiła, odsłonięty w 2015 r. na cmentarzu przy ul. Unickiej. Na pomniku zbudowanym z czarnych marmurowych płyt umieszczono tabliczki z nazwiskami blisko 200 zidentyfikowanych ofiar. Znajduje się tam również cytat z grypsu porucznika AK, Stanisława Siwca, jednego z pierwszych rozstrzelanych w listopadzie 1944 r.: „Ginę za to, co najgłębiej człowiek ukochać może”.

Znalezienia szczątków swego ojca na cmentarzu przy ul. Unickiej spodziewa się Adam Broński, syn Zdzisława Brońskiego ps. „Uskok” – dowódcy oddziału partyzanckiego Armii Krajowej, a potem Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” na Lubelszczyźnie.

Adam Broński powiedział dziennikarzom, że według jego ustaleń zwłoki ojca były przez dwa tygodnie w prosektorium w Lublinie, udostępnione m.in. na sekcje zwłok dla studentów, a następnie przewiezione na teren cmentarza przy ul. Unickiej. Mówili mu o tym koledzy ojca.

– Moja mama była na tym cmentarzu jeden raz, ale została rozpoznana przez funkcjonariuszy i dostała wiadomość: „Nie przychodź tutaj więcej. Mało ci Krótkiej?” Mama siedziała cztery miesiące na Krótkiej [więzienie UB w Lublinie mieściło się przy ul. Krótkiej – PAP] – powiedział Broński.

Jego zdaniem, w bezimiennych grobach na cmentarzu przy ul. Unickiej znajdują się ciała wielu osób, a o ekshumacje i poszukiwania grobów zabiegają od dawna rodziny tych ofiar.

– To musi być robione. Tutaj muszą być te groby. Trzeba je odkryć i potwierdzić tożsamość ofiar. Być może w tym roku dojdziemy do prawdy – powiedział Broński.

Zdzisław Broński „Uskok” w ostatnim okresie swojej działalności ukrywał się w bunkrze wybudowanym pod stodołą we wsi Nowogród. Za jego wskazanie władze komunistyczne wyznaczały nagrodę finansową. 21 maja 1949 r. odział MO, UB i KBW otoczył kryjówkę. Broński zginął od wybuchu granatu. Jego ciało zostało przewiezione do Lublina i okazane członkom rodziny do identyfikacji. Miejsce pochówku nie jest znane.

Na Zamku Lubelskim po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej funkcjonowało polityczne więzienie karno-śledcze, podległe władzom sowieckim, a następnie Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego. W latach 1944-54 więziono tu około 35 tys. Polaków przeciwstawiających się komunistycznemu zniewoleniu. Z 515 wydanych wyroków śmierci wykonano 333.

Po likwidacji więzienia w 1954 r. i przeprowadzeniu prac remontowych zamek przeznaczono na cele kultury. Od 1957 r. zamek jest siedzibą główną Muzeum Lubelskiego, założonego w 1906 r.

RP, PAP