Pamięć trzech Niezłomnych

Dziś mija 68 lat od egzekucji działaczy rzeszowskiego okręgu Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” Władysława Koby, Leopolda Rząsy oraz Michała Zygo.

Władysław Koba ps. „Marcin”, „Rak”, „Tor”, „Żyła”, kpt., oficer służby stałej WP, uczestnik wojny obronnej 1939 r., działacz konspiracji, od 1943 r. oficer dywersji Obwodu AK Jarosław i dowódca plutonu dywersyjnego, kierownik informacji Rady WiN Rzeszów, a od końca 1946 r. kierownik Wydziału Informacji Okręgu WiN Rzeszów, Michał Jan Zygo ps. „Szymon”, żołnierz Obwodu, a następnie Inspektoratu ZWZ-AK Rzeszów oraz Leopold Rząsa ps. „Wacław”, „Augustyn”, „Jesiotr”, żołnierz ZWZ-AK Obwodu Rzeszów zostali skazani na karę śmierci 21 października 1948 r. w pokazowym procesie przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Rzeszowie.

Wszyscy zostali rozstrzelani strzałem katyńskim 31 stycznia 1949 r. w ubeckim więzieniu na Zamku w Rzeszowie. Miejsca ich pochówku były okryte tajemnicą. I choć krewni mieli przypuszczenia, że po dokonaniu zbrodni szczątki ich bliskich zakopano w dole śmierci na cmentarzu parafialnym w Zwięczycy (obecnie cmentarz komunalny przy ul. Podkarpackiej w Rzeszowie), to fakt ten potwierdziły dopiero badania przeprowadzone przez zespół prof. Krzysztofa Szwagrzyka, który w ramach programu badawczego „Poszukiwania nieznanych miejsc pochówków ofiar terroru komunistycznego 1944-1956”, we wrześniu 2015 r. przeprowadził ekshumację, a badania genetyczne potwierdziły, że rzeczywiście są to szczątki kolejnych trzech polskich bohaterów wydobyte z dołów niepamięci. Przez ćwierć wieku rodzina Władysława Koby bezskutecznie zabiegała o weryfikację wyroku oraz rehabilitację męża i ojca. Dopiero w lutym 1992 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego uznał wyrok komunistyczny za nieważny, tym samym rehabilitując kpt. Kobę, a prezydent RP Lech Kaczyński w 2008 r. odznaczył pośmiertnie bohatera Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Uroczysty pogrzeb państwowy awansowanego na stopień majora Władysława Koby, z pełnym wojskowym ceremoniałem, z udziałem marszałka Sejmu, władz województwa podkarpackiego i Przemyśla odbył 17 września 2016 r. Doczesne szczątki bohatera polskiej wolności – ostatniego szefa rzeszowskich struktur WiN spoczęły w rodzinnym grobie na cmentarzu komunalnym na Zasaniu w Przemyślu. W tym roku mają się odbyć pogrzeby Michała Zygo i Leopolda Rząsy.

Mariusz Kamieniecki