Kopernik – astronom, ale też ekonomista

„Wielcy polscy ekonomiści” – to nowa seria monet kolekcjonerskich, jakie Narodowy Bank Polski wprowadzi w poniedziałek do obiegu. Serię poświęconą wybitnym polskim ekonomistom zainauguruje moneta upamiętniającą Mikołaja Kopernika.

Mikołaj Kopernik zazwyczaj kojarzy się nam z astronomią. Rzadziej jednak mówi się o tym, że ten XVI-wieczny uczony z Torunia jako wieloletni administrator Kapituły Warmińskiej obok dzieła „De revolutionibus orbium coelestium” – „O obrotach sfer niebieskich” ma na swoim koncie również teorie ekonomiczne dotyczące obrotu pieniądza, a jego memoriały miały ogromne znaczenie dla ekonomii, stanowiąc przełom w pojmowaniu pieniądza. Nic zatem dziwnego, że NBP, inaugurując serię monet poświęconą wybitnym polskim ekonomistom, zadedykował pierwszą z nich właśnie Mikołajowi Kopernikowi. Jak podkreśla pomysłodawca serii prof. Adam Glapiński, prezes NBP, Kopernik to nie tylko wybitny astronom, skuteczny strateg, ale również jeden z najwybitniejszych umysłów europejskiego renesansu.

– To również wielki polski ekonomista, którego dorobek stawia w jednym rzędzie ze światowymi twórcami myśli ekonomicznej. Mikołaj Kopernik był jednym z pierwszych zwolenników nowoczesnej polityki pieniężnej, autorem „Traktatu o monecie” z 1522 r. czy chociażby „Rozprawy o biciu monety” z 1526 r., w której udowodnił, że pieniądz gorszy wypiera lepszy. Śmiało zatem można powiedzieć, że Kopernik, podobnie jak dziś nasza instytucja, dbał o wartość pieniądza – zauważa prezes Adam Glapiński.

W teorii Kopernika pieniądz ma określone funkcje: pośredniczy w wymianie, jest miernikiem wartości oraz środkiem płatniczym. Jednak aby mógł on spełniać te kryteria, sam w sobie musi być również wartością. Mikołaj Kopernik był także zwolennikiem tzw. metalistycznej teorii pieniądza, co oznacza, że źródło wartości monety upatrywał w kruszcu – złocie lub srebrze, którego zawartość oznacza nominalną wartość monety. Stał na stanowisku, że ceny towarów są proporcjonalne do zawartości kruszcu w monecie, dlatego nie można zmniejszać jej wartości, a proceder ten – stosowany przez niektórych władców – nazywał spodleniem. Jego zdaniem, takie praktyki powodowały wzrost cen złota i srebra, a co za tym idzie – wzrost cen towarów i usług, co dziś nazywamy inflacją. Prawidłowość, którą dostrzegł, znana jest dzisiaj w ekonomii jako Prawo Kopernika-Greshama.  

Srebrna moneta 10-złotowa z wizerunkiem Mikołaja Kopernika – ekonomisty została wybita tzw. stemplem lustrzanym. Rewers monety przedstawia wizerunek Mikołaja Kopernika oraz fragment oryginalnego rękopisu „Rozprawy o biciu monety”, który znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Fragment dzieła obecny jest również na awersie monety. Okolicznościowa srebrna moneta z Kopernikiem została wybita w nakładzie do 15 tysięcy egzemplarzy. 

Mariusz Kamieniecki