Szlak „Śladami kultury benedyktyńskiej”
Szlak „Śladami kultury benedyktyńskiej” opowiadający o działalności w Górach Świętokrzyskich zgromadzenia, które założyło opactwo na Świętym Krzyżu, powstanie w gminach Bieliny, Bodzentyn, Łagów i Pawłów. Inicjatywa wsparta funduszami UE ma być sfinalizowana do 2021 r.
Przedsięwzięcie, którego koszt szacowany jest na ok. 20 mln zł, z czego 15,7 mln zł to unijne dofinansowanie, będzie realizował Związek Gmin Gór Świętokrzyskich.
Projekt obejmuje kilka elementów ulokowanych w czterech gminach położonych wokół Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Ich tereny leżą w malowniczym obszarze obejmującym m.in. Łysogóry – najwyższe pasmo Gór Świętokrzyskich, z Łysicą – 612 m n.p.m. i ze Świętym Krzyżem – 595 m n.p.m. (nazywanym też Łysą Górą lub Łyścem). Znajdujące się na tym drugim wzniesieniu sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego co roku odwiedzają tysiące pielgrzymów i turystów – w 2016 r. było to ponad 300 tys. osób.
– Chcemy, dzięki dodatkowym atrakcjom utworzonym wokół Świętego Krzyża, zatrzymać u nas turystów i pielgrzymów dłużej niż na kilka godzin – podkreślił przewodniczący Związek Gmin Gór Świętokrzyskich Sławomir Kopacz.
– Będziemy prezentowali niematerialne dziedzictwo kulturowe opactwa benedyktyńskiego, które ulokowano na Świętym Krzyżu, oraz oddziaływanie tego opactwa na rozwój religijny, duchowy, gospodarczy, społeczny i kulturowy Gór Świętokrzyskich – wyjaśniła istotę przedsięwzięcia dyrektor Centrum Tradycji, Turystyki i Kultury Gór Świętokrzyskich w Bielinach Anna Łubek.
Jednym z elementów projektu będzie rewitalizacja wzgórza zamkowego z ruinami Pałacu Biskupów Krakowskich w Bodzentynie. Planowane jest zabezpieczenie murów budowli oraz wzniesienie części wystawienniczej i edukacyjnej, w której znajdą się stanowiska z wirtualnymi prezentacjami takimi jak podróż w czasy króla Władysława Łokietka czy wirtualny lot balonem nad miastem przez epoki.
W Łagowie – w dawnej siedzibie posterunku policji – powstanie Galeria Produktów Lokalnych połączona ścieżką terenową z remizą strażacką, która zostanie zaadaptowana na zaplecze edukacyjno-wystawiennicze galerii. Wokół ścieżki zostaną zrekonstruowane stanowiska średniowiecznych rzemieślników, turyści będą mogli zobaczyć wirtualny plac budowy średniowiecznego zamku.
Regionalny Ośrodek Dokumentacji Historii powstanie w gminie Pawłów – na jego potrzeby zostaną zaadaptowane gminny ośrodek kultury oraz szkoła w Starym Bostowie. Znajdzie się tu studio nagrań świętokrzyskiej historii mówionej, w którym mieszkańcy regionu będą mogli rejestrować własne wspomnienia dotyczące życia codziennego, zawodowego, działalności społecznej czy obrzędów. Będą one także udostępniane. Z kolei dzięki multimediom będzie można dowiedzieć się, jak działało średniowieczne skryptorium czy biblioteka benedyktyńska.
Ostatnim elementem przedsięwzięcia jest rozbudowa Osady Średniowiecznej w Hucie Szklanej w gminie Bieliny. Powstaną tam nowe stanowiska rzemieślnicze, m.in. grotnika, powroźnika, piekarza oraz leśna huta szkła. Miejscem wyciszenia ma być ogród sensoryczny z nasadzeniami aromatycznych ziół. W funkcjonującej przy Osadzie karczmie zostanie stworzony tzw. zimowy ogród kultury – całoroczne miejsce spotkań i prezentacji dorobku artystów związanych z Górami Świętokrzyskimi. Turyści dzięki wirtualnej rzeczywistości będą mogli skorzystać z „przymierzalni” strojów historycznych i odbyć „lot na miotle” nad całym szlakiem.
Turysta zwiedzający poszczególne atrakcje, dzięki specjalnej aplikacji internetowej – z przewodnikiem św. Benedyktem – będzie zachęcany do odwiedzenia kolejnych miejsc na szlaku.
Według tradycji, założenie benedyktyńskiego opactwa na Świętym Krzyżu miało nastąpić w 1006 r. z fundacji Bolesława Chrobrego. Naukowcy (m.in. prof. Marek Derwich) mówią jednak częściej o XII wieku. Jako fundatora wskazują Bolesława Krzywoustego.
Od późnego średniowiecza klasztor był jednym z najważniejszych w Polsce ośrodków kultury intelektualnej, właścicielem znaczącej w skali środkowej Europy biblioteki, co najmniej od XIV w. działało tu znakomite skryptorium. Tu powstał m.in. jeden z najcenniejszych zabytków polskiej kultury piśmienniczej, datowane na XIII lub XIV w. „Kazania Świętokrzyskie” – uznawane za najstarszy tekst prozatorski, stworzony w języku polskim.
W okresie panowania dynastii Jagiellonów Święty Krzyż był najważniejszym sanktuarium w Polsce. W czasach przedrozbiorowych był celem licznych pielgrzymek, które odbywali także królowie Polski. Od lat 30. XX wieku gospodarzami klasztoru są zakonnicy ze zgromadzenia oblatów.
W lutym 2013 r. Papież Benedykt XVI zdecydował o nadaniu kościołowi Świętej Trójcy na Świętym Krzyżu tytułu bazyliki mniejszej. We wrześniu 2014 r. uroczyście otwarto odbudowaną wieżę bazyliki zburzoną w czasie I wojny światowej.
Do dzisiaj w sanktuarium przechowywane są relikwie Drzewa Krzyża Świętego, od których swą nazwę biorą Góry Świętokrzyskie, a od 1999 r. – jedno z 16 polskich województw.
RP, PAP
