Przygotowany przez resort rodziny, pracy i polityki społecznej projekt nowelizacji niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin to efekt przeglądu systemu wsparcia rodzin, do którego zobowiązała rząd ustawa wprowadzająca program „Rodzina 500+”.
Projekt wprowadza zmiany przede wszystkim w ustawach: o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, o świadczeniach rodzinnych, o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, o Karcie Dużej Rodziny.
Projekt ma m.in. wyeliminować niepożądane zjawiska, które zaobserwowano w trakcie pierwszego roku realizacji programu „Rodzina 500 plus”, takie jak: dopasowywanie dochodu do kryterium uprawniającego do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, niezgodne ze stanem faktycznym deklarowanie samotnego wychowywania dziecka, deklarowanie zaniżonego dochodu w oświadczeniach składanych przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, rozliczające się w formie karty podatkowej lub ryczałtu ewidencjonowanego.
Dodatkowo projekt ma doprecyzować niektóre przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, np. dotyczące ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci pozostające pod opieką naprzemienną rodziców nietworzących rodziny. Projekt ma także ujednolicić i doprecyzować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Projekt ma m.in. wyeliminować praktyki dopasowywania dochodu do kryterium przez rozwiązywanie stosunku pracy, a następnie ponowne jego nawiązywanie z tym samym pracodawcą na innych warunkach. W takich sytuacjach nie będzie można stosować przepisów dotyczących utraty i uzyskania dochodu. Z danych MRPiPS wynika, że w ostatnim kwartale 2016 r. składano miesięcznie przeciętnie ok. 40 tys. wniosków o świadczenie wychowawcze, co przekracza liczbę urodzeń i szacowanej liczby dzieci uprawnionych do świadczenia w tym okresie (33 tys. urodzeń miesięcznie, przy liczbie uprawnionych ok. 18 tys.).
Inna z zaproponowanych w projekcie zmian ma związek z napływającymi do MRPiPS sygnałami o przypadkach składania przez rodziców dziecka, którzy nie są małżeństwem, niezgodnych ze stanem faktycznym oświadczeń, że są osobami samotnie wychowującymi dziecko, przede wszystkim w celu wyłączenia dochodu drugiego z rodziców. Projekt przewiduje wprowadzenie dla osoby deklarującej samotne wychowywanie dziecka wymogu ustalenia alimentów na rzecz dziecka od drugiego rodzica.
W projekcie zaproponowano też zmiany w organizacji sposobu rozpatrywania spraw z zakresu unijnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. MRPiPS podkreśla, że wciąż występują bardzo duże opóźnienia w realizacji wniosków o świadczenia wychowawcze przez marszałków województw w tego rodzacju sprawach (na koniec 2016 r. spośród 57,4 tys. wniosków o świadczenie wychowawcze oczekujących na rozpatrzenie 70 proc. to wnioski u marszałków województw). Zgodnie z proponowanymi regulacjami wojewoda będzie mógł upoważnić pracownika urzędu wojewódzkiego do załatwiania w jego imieniu spraw dotyczących realizacji świadczenia wychowawczego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także do wydawania w tych sprawach decyzji. Ponadto zaproponowano, aby pracownicy samorządów województwa prowadzący postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych lub świadczenia wychowawczego realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego z dniem 2 stycznia 2018 r. stali się pracownikami urzędów wojewódzkich.
Wśród zmian zaproponowanych w projekcie jest też anulowanie planowanego od listopada br. wzrostu kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń rodzinnych oraz wzrostu wysokości świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu projektu wskazano, że weryfikacja ta zakłada wzrost kryteriów oraz wzrost niektórych świadczeń rodzinnych o ok. 5-7 zł. Resort argumentował, że podwyżkę zaplanowano w 2015 r., a po wprowadzeniu programu „500+” (1 kwietnia 2016 r.) sytuacja rodzin się zmieniła – każda osoba, która spełnia kryteria dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych, otrzymuje też świadczenie „500+” na każde dziecko, bo kryterium uprawniające do niego to 800 zł na osobę w rodzinie (1200 zł, jeśli w rodzinie jest dziecko z niepełnosprawnością), a przy świadczeniach rodzinnych próg wynosi 674 zł (lub 764 zł).
Projekt przewiduje też zmiany w tzw. ustawie żłobkowej. Według resortu, mają one ułatwić zakładanie placówek opieki dla najmłodszych dzieci i zwiększyć liczbę dostępnych w nich miejsc. Zaproponowane w projekcie rozwiązania wzbudziły kontrowersje, protestowały m.in. środowiska opiekunek w żłobkach i klubach dziecięcych, uwagi miał też rzecznik praw dziecka. W wyniku konsultacji resort wprowadził w projekcie zmiany.
W konsultacjach powtarzały się uwagi, że zwiększenie liczebności w grupach – co planował resort – osłabi jakość opieki. Zdecydowano się więc pozostawić liczebność dzieci pod opieką jednego opiekuna w żłobku lub w klubie dziecięcym na dotychczasowym poziomie; wycofano się ze zwiększenia liczby dzieci z 8 do 10. W pierwotnej wersji projektu MRPiPS proponowało zwiększenie liczby dzieci, którymi może się zajmować jeden opiekun, jeżeli wszystkie ukończyły 2. rok życia i w grupie nie znajduje się dziecko z niepełnosprawnością lub wymagające szczególnej opieki.
Resort zdecydował też, aby pozostać przy dzisiejszym stanie prawnym, jeśli chodzi o możliwość przyjmowania dzieci do klubów dziecięcych – będą przyjmowane od 1. roku, a nie od 20. tygodnia, jak pierwotnie proponowało MRPiPS.
MRPiPS proponuje też m.in. likwidację obowiązku posiadania w żłobku i klubie dziecięcym dwóch sal, z zastrzeżeniem, że trzeba zapewnić miejsce na odpoczynek dla dzieci.
Resort chce też – w celu rozwijania sieci żłobków i tym samym aktywizacji zawodowej rodziców – wykorzystać m.in. środki z Funduszu Pracy.
MRPiPS szacuje, że w ciągu 2-3 lat utworzonych zostanie ok. 110 tys. miejsc, tak aby ok. 33 proc. dzieci w wieku 1-3 lata było objętych opieką instytucjonalną. Opłaty ponoszone przez rodziców spadłyby do ok. 400 zł miesięcznie.
W projekcie przewidziano też zmiany dotyczące Karty Dużej Rodziny, mające dostosować ją do najnowszych rozwiązań technologii cyfrowej oraz rozszerzyć wiedzę na temat zniżek ofertowych przez podmioty uczestniczące w programie, zachęcić nowe firmy do włączania się w tę inicjatywę. Zaproponowano także, aby uprawnieni do Karty Dużej Rodziny byli również rodzice, którzy kiedykolwiek mieli co najmniej troje dzieci.
