logo
logo

Zdjęcie: www.parafiajasienica.pl/ Internet

Niecodzienna dekoracja Bożego Grobu

Sobota, 30 marca 2013 (09:33)

W polskiej tradycji kościelnej szczególne znaczenie ma Grób Pański. Budowany w okresie Wielkiego Tygodnia w świątyniach całej Polski symbolizuje Mękę, Śmierć, ale też zapowiada rychłe Zmartwychwstanie Chrystusa. Jedną z ciekawszych budowli tego typu jest XVIII-wieczny Boży Grób w kościele pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Jasienicy Rosielnej na Podkarpaciu.

Jasienica Rosielna to niewielka miejscowość na terenie Pogórza Dynowskiego historią sięgająca czasów średniowiecza. Charakterystyczny dla tego miejsca, często odwiedzany przez turystów, jest górujący nad wioską późnobarokowy drewniany XVIII-wieczny kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP. Świątynia powstała w latach 1760-1770, ufundowana przez Ignacego Załuskiego, starostę chęcińskiego, i imituje dziś rzadko spotykane formy typowe dla architektury murowanej.

W jasienickim kościele obok szeregu cennych zabytków zachował się jedyny w swoim rodzaju, doskonale zachowany pod względem struktury, ciekawy pod względem architektonicznym, ciągle funkcjonujący, iluzjonistyczny Boży Grób z XVIII wieku. Budowla ustawiana przed ołtarzem na czas Triduum Paschalnego zamienia całe prezbiterium w Grób Pański, sięga całą swoją konstrukcją aż po świątynny strop. W tej niezwykłej scenerii wierni z Jasienicy Rosielnej przeżywają Liturgię Wielkiego Tygodnia.

Płótno z Ukrzyżowanym

Szczytem Liturgii całego roku kościelnego są uroczystości Wielkiego Tygodnia. W okresie Triduum Paschalnego katolicy w szczególnie uroczysty sposób uczestniczą w pamiątce paschalnego misterium Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa. Wśród form sprzyjających modlitwie w jasienickiej świątyni zachowały się unikatowe parawanowe formy dekoracji okolicznościowych, związane z obchodami Wielkiego Postu. Należą do nich: wielkich rozmiarów płótno, ze sceną ukrzyżowania Pana Jezusa oraz szczególnie interesujący Boży Grób. Płótno zwane Oponą Wielkopostną nawiązuje do rozpowszechnionej w okresie nowożytnym tradycji zakrywania głównego ołtarza na czas Wielkiego Postu płócienną zasłoną.

Jak powiedział w rozmowie z portalem NaszDziennik.pl proboszcz jasienickiej parafii ks. prałat Wiesław Twardy, zasłony tego typu występowały powszechnie w XVIII stuleciu na obszarze całej Małopolski i ziem ościennych. Obecnie należą już jednak do rzadkości i znajdują się wyłącznie w zbiorach muzealnych, a jasienickie dekoracje są jedynymi zachowanymi w południowo-wschodniej Polsce. – Opona Wielkopostna w naszej świątyni została wykonana z olbrzymiego zwoju płótna, zakrywającego całe retabulum ołtarza głównego. Olejne, tkane malowidło nieznanego autora przedstawia scenę męki Chrystusa, któremu towarzyszą stojące pod krzyżem postaci Matki Bożej, św. Jana i Marii Magdaleny. Scena ukazana na tle pejzażu Jerozolimy została ujęta w iluzjonistyczny, malowany łuk arkadowy, na filarach którego widnieją narzędzia Męki Pańskiej – wyjaśnia ks. Twardy. Z czasem malowidło było wielokrotnie przemalowywane przez miejscowych twórców ludowych, po części tracąc swój pierwotny wyraz plastyczny. Opona Wielkopostna w Jasienicy Rosielnej montowana jest przed Środą Popielcową i znajduje się w ołtarzu głównym przez cały okres Wielkiego Postu aż do Wielkiego Czwartku.

Grób inny niż wszystkie

Znacznie bardziej skomplikowaną i absolutnie unikatową dekoracją wielkopostną jest zachowany w jasienickim kościele Grób Pański. Parawanowa dekoracja wzorowana na budowlach szlacheckich czy magnackich związana z ceremoniałem pogrzebowym osób znanych i zamożnych, np. króla – zwana Castrum Doloris (zamek smutku), montowana jest w świątyni w Wielki Piątek i zdejmowana dopiero podczas procesji rezurekcyjnej. Podobnie jak Opona Wielkopostna zakrywa retabulum ołtarza głównego, pozostawiając widoczną jedynie mensę oraz tabernakulum.

– W celu nadania wnętrzu refleksji i zadumy, podobnie jak w chłopskich izbach, gdzie podczas pogrzebu składano zwłoki zmarłego, również dzisiaj w świątyni zasłaniane są okna i lustra – podkreśla ks. prał. Twardy. – Budowa grobu rozpoczyna się od zainstalowania krokwi nośnej, rozpiętej na całą szerokość prezbiterium. Na niej zawieszane są płótna naciągnięte na blejtramy – dodaje ks. proboszcz Twardy.

Dekoracja Bożego Grobu składa się z kilkunastu elementów połączonych za pomocą drewnianych tzw. tybli lub nypli na kształt przypominający teatralne kulisy, rozstawione w jednometrowych odstępach. Wejście centralne o spłaszczonych łukach ma sprawiać wrażenie architektury arkadowej lub iluzję głębi. Wnętrze grobu wypełnia malowidło złożonego w grobie ciała Chrystusa oraz aniołów adorujących Najświętszy Sakrament. Z kolei płótna rozpięte po zewnętrznych bokach budowli przedstawiają z jednej strony obrazy Matki Bożej i św. Marii Magdaleny, a z drugiej arcykapłanów i rzymskich żołnierzy pilnujących wejścia do Grobu. Szczyt wieńczący budowlę zdobi obraz Boga Ojca przyjmującego umęczone ciało Chrystusa. Grób w Jasienicy Rosielnej jest jedynym zachowanym obecnie w Polsce, który budowany jest w tym kształcie już od ponad dwustu lat. Jak podkreśla ks. Wiesław Twardy, w latach 2007-2008 Opona i Boży Grób zostały poddane renowacji w rzeszowskiej pracowni konserwacji zabytków Macieja Filipa.

Polska tradycja budowania Bożych Grobów sięga epoki baroku. Dziś Groby Pańskie przybierają różne formy w zależności od rocznic historycznych czy wydarzeń społecznych. Pod tym względem jasienicki Grób jest niezmienny w swej formie od przeszło dwóch stuleci, a sama dekoracja jest jedyną istniejącą obecnie w Polsce eksponowaną w okresie Triduum Paschalnego. Rokrocznie przy jej budowie zaangażowanych jest kilkunastu mężczyzn, a tradycja ta przekazywana z pokolenia na pokolenie wciąż znajduje nowych naśladowców. W poranek Wielkanocy, w czasie procesji rezurekcyjnej, która okrąża trzykrotnie kościół, Boży Grób jest demontowany. Kiedy kapłan z Najświętszym Sakramentem ponownie wchodzi do świątyni, wita go zamiast Grobu rozświetlony blask ołtarza, przygotowanego do sprawowania Najświętszej Ofiary.     

                              

Mariusz Kamieniecki

NaszDziennik.pl